Drukknopen

Wat gebeurt er met snaps en aquavit wanneer die oud wordt?

Velen denken dat snaps helemaal stilstaat in de fles, en dat is bijna juist. Een snaps of aquavit in de fles verandert veel langzamer dan wijn, omdat het hoge alcoholpercentage de chemische processen afremt. Aalborg Jule Akvavit is bijvoorbeeld gebotteld op 47 procent, en bij die sterkte kan er noch gisting optreden, noch de vorm van ontwikkeling die men kent van een fles rode wijn die in de kelder rijpt.

Toch is een gesloten fles niet helemaal gesloten. Door de kurk of de schroefdop sijpelt er in de loop van vele jaren een klein beetje zuurstof naar binnen, en die zuurstof reageert langzaam met de aromastoffen van de snaps. Tegelijk kan er een beetje alcohol en aroma de andere kant op sijpelen, zodat het niveau in de fles in de loop van de decennia een beetje daalt. Het zijn kleine veranderingen, maar bij een fles die 30 of 40 jaar heeft gestaan, kunnen ze wel merkbaar zijn.

Hoe de smaak verandert, daarop is geen eenduidig antwoord. Producenten zeggen doorgaans dat sterke drank niet verandert in een ongeopende fles, terwijl veel verzamelaars het tegenovergestelde ervaren. De meest verbreide ervaring is dat de frisse en vluchtige topnoten, zoals citrus en verse dille, meer gedempt kunnen worden, terwijl karwij en kruiden ronder en meer in balans kunnen aanvoelen. Binnen de whiskywereld spreekt men van "old bottle effect", en dezelfde discussie bestaat onder degenen die oude snaps verzamelen.

Het belangrijkste om te weten is daarom dat elke oude fles een klein verhaal op zich is. Twee flessen uit hetzelfde jaar kunnen verschillende levens hebben geleid, en juist dat maakt het spannend om een snaps met leeftijd te openen.

Vatgerijpt of flesgerijpt: twee heel verschillende manieren van ouder worden

Wanneer men over oude aquavit spreekt, is het belangrijk onderscheid te maken tussen vatrijping en flesrijping. Dat zijn twee verschillende dingen, die twee verschillende resultaten geven.

Vatrijping gebeurt voordat de snaps op fles gaat. Hier ligt de aquavit een periode op eikenhouten vaten, en het hout geeft zowel kleur als smaak af. Hoe langer op vat, hoe meer kleur, doorgaans van een zwakke strogele kleur tot goudkleurig, en hoe meer tonen van vanille, geroosterd eiken en gedroogd fruit. In Noorwegen is het gebruikelijk om aquavit te laten rijpen op gebruikte sherryvaten, terwijl de klassieke Deense snaps meestal helder is, ofwel omdat die helemaal niet op vat is gerijpt, ofwel omdat die op oude vaten is gerijpt die geen kleur afgeven.

Flesrijping is wat er daarna gebeurt, wanneer de fles gesloten is en op de plank staat. Hier is geen hout, en daarom komt er ook geen nieuwe kleur of vanille bij. Een heldere juleakvavit uit de jaren 1980 is vandaag de dag nog steeds helder. De verandering in de fles is langzaam en stil en wordt vooral veroorzaakt door de kleine hoeveelheid zuurstof die in de loop van de decennia door de afsluiting heen zijn weg vindt, en de geringe verdamping die het niveau doet dalen.

Je zou het zo kunnen zeggen: het vat bepaalt welke snaps je krijgt, terwijl de tijd in de fles bepaalt hoe die is wanneer hij vele jaren later wordt geopend. De snapsen in deze collectie hebben vele jaren op fles gelegen, en het is juist die langzame flesleeftijd die ze bijzonder maakt.

Aalborg Jule Akvavit: een nieuwe jaargang elke kerst sinds 1982

Aalborg Jule Akvavit werd voor het eerst gelanceerd in december 1982, en sindsdien is er elke kerst een nieuwe uitgave gekomen. Het recept is hetzelfde, een destillaat van karwij-, dille- en korianderzaad met een robuust karwijkarakter en een afdronk met een vleugje sinaasappel en amandel. Wat van jaar tot jaar verandert, zijn de fles en de doos, en daarom is elke jaargang gemakkelijk te herkennen en een voor de hand liggend verzamelobject.

Juist omdat de fles gedateerd is, is een oude juleakvavit een echt goed cadeau voor iemand die een ronde verjaardag viert, of voor een stel dat een jubileum viert. Een fles uit het geboortejaar of huwelijksjaar is persoonlijk op een manier die een nieuwe fles nooit kan zijn. Ben je op zoek naar meer ideeën, bekijk dan ook onze verjaardagscadeaus met wijn uit veel verschillende jaargangen.

In ons assortiment vind je onder andere Aalborg Jule Akvavit en aquavit van De Danske Spritfabrikker uit veel verschillende jaren. Veel van de flessen hebben nog steeds de originele doos, en verschillende ervan komen met de karakteristieke flesvormen die maken dat de jaargangen er op de plank verschillend uitzien. Het assortiment wisselt voortdurend, omdat de meeste jaargangen slechts in enkele exemplaren bestaan, dus als je het jaar vindt dat je zoekt, is het een goed idee om toe te slaan.

Bij de kerstlunch geeft een snaps met jaargang ook iets om over te praten. Het is leuk om een juleakvavit te proeven uit een jaar waarin de helft van de tafel nog niet geboren was, en het is een eenvoudige manier om de kersttafel iets persoonlijker te maken.

Zo bewaar en serveer je een oude snaps

Een oude snaps heeft het vele jaren prima doorstaan, en met een beetje zorg blijft die ook bij jou prima goed. Zet de fles rechtop, zodat de sterke alcohol niet de hele tijd tegen de kurk staat. Dat is de tegenovergestelde regel van wijn, die liggend bewaard moet worden. Bewaar de fles donker, want licht tast de aroma's aan, en houd die weg van warmte en grote temperatuurschommelingen, bijvoorbeeld bij de radiator of in een warme keuken. Een koele kast of een kelder is ideaal. Je kunt meer lezen over de algemene principes in onze gids over het bewaren en opslaan van wijn.

Wanneer je een zeer oude fles opent, doe dat dan rustig. Een oude kurk kan droog en broos zijn, dus draai die voorzichtig open, en houd eventueel een nieuwe kurk klaar als de oude afbrokkelt. Kijk ook naar het niveau en de kleur. Een iets lager niveau is heel normaal voor een fles die tientallen jaren heeft gestaan.

Gewone snaps wordt traditioneel ijskoud geserveerd, maar een oude snaps verdient het om iets minder koud geproefd te worden. Probeer die licht gekoeld of op keldertemperatuur, zodat de afgeronde tonen van karwij, dille en kruiden de ruimte krijgen. Schenk in een klein glas, ruik er eerst aan, en proef die graag naast een nieuwere snaps, zodat het verschil duidelijk naar voren komt.

Zodra de fles geopend is, komt er meer lucht bij, en dan gaat de ontwikkeling sneller dan in de gesloten fles. Doe de kurk na gebruik goed terug, en geniet bij voorkeur binnen een overzienbare tijd van de fles. Moet de snaps als cadeau worden gegeven, dan vind je meer ideeën in het perfecte cadeau.